Goal
हे guide कशासाठी?
AI चे उत्तर लगेच forward किंवा लागू न करता त्याची प्राथमिक आणि जबाबदार तपासणी करणे.
जेव्हा उत्तरात महत्त्वाचे facts, dates, numbers, quotes किंवा कृतीची शिफारस असते.
तत्काळ आरोग्य, कायदा, पैसे किंवा सुरक्षिततेचा निर्णय फक्त AI output वर आधारित घेऊ नका.
Before you start
सुरू करण्याआधी
- तपासता येणारा claim ओळखण्याची तयारी
Step by step
कृती करून पाहा
दावा ओळखा
उत्तरातील तपासता येणारा claim स्वतंत्र वाक्यात लिहा.
मूळ source तपासा
author, institution, publication date आणि claim ची मांडणी जुळते का पाहा.
दुसऱ्या source शी तुलना करा
एका independent reliable source मधून claim पुन्हा तपासा.
गोपनीयता जपा
तपासणीसाठीही passwords, OTP किंवा personal records prompt मध्ये टाकू नका.
Reusable template
हा template वापरा
तपासणी नोंद: दावा: ______ AI ने दिलेला source: ______ मूळ author/institution: ______ Publication date: ______ दुसरा reliable source: ______ मला अजून कोणती uncertainty दिसते?: ______
हा मजकूर स्वतःच्या context नुसार बदला. Copy करण्यासाठी JavaScript आवश्यक नाही—text select करून copy करू शकता.
Example
चांगले आणि टाळायचे
स्रोत उघडून date, author आणि claim compare करणे.
AI ने confident tone वापरली म्हणून उत्तर अंतिम सत्य मानणे.
Watch out
सामान्य चुका
- फक्त link दिसतो म्हणून source वाचला असे समजणे
- जुनी माहिती current समजणे
- एकाच source वर अवलंबून राहणे
Use before you finish
Checklist
- दावा वेगळा केला
- मूळ source उघडला
- author/date तपासले
- दुसऱ्या source शी तुलना केली
- high-stakes असल्यास तज्ज्ञांकडे गेलो
Safety and privacy
सुरक्षित वापर
- High-stakes बाबतीत qualified professional आणि लागू अधिकृत मार्गदर्शक वापरा.
तपासणीच्या उदाहरणातही ओळख पटवणारी, आर्थिक किंवा आरोग्यविषयक संवेदनशील माहिती anonymise करा.
Verify
तपासणीची आठवण
महत्त्वाचे दावे स्वतंत्र अधिकृत, शैक्षणिक किंवा प्राथमिक स्रोतांशी तपासा; citation स्वतः verify करा.
Remember
मुख्य takeaways
- Fluent output म्हणजे verified fact नाही.
- मूळ source आणि context स्वतः तपासा.
- High-stakes निर्णय मानवी तज्ज्ञांसोबत घ्या.
Trusted references